• Deze tiende editie van de Monitor creatieve industrie laat opnieuw het groeiend belang van de creatieve industrie voor Nederland zien. De bijdrage van de sector aan het aantal banen en het bruto binnenlands product groeit in het voorbije decennium wederom bovengemiddeld. Opmerkelijk is dat de banengroei buiten de traditionele hotspots groter is dan daarbinnen. Creativiteit laat zich daarmee in het hele land gelden als belangrijke grondstof voor innovatie.

    In lijn met eerdere edities schetst deze tiende editie een beeld van het belang van de creatieve industrie en de ICT-sector in Nederland, ditmaal over het decennium 2014–2024, en in het bijzonder over 2021-2024.

    Opnieuw is er bijzondere aandacht voor de Top 15 creatieve industrie steden in Nederland, met profielschetsen van: Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Hilversum, Groningen, Eindhoven, Haarlem, Tilburg, Arnhem. Haarlemmermeer, ’s-Hertogenbosch, Breda, Amersfoort en Nijmegen.

    Auteurs: Paul Rutten, Walter Manshanden en Frank Visser

    Vormgeving: Designdays, Groningen

  • Eerdere edities van de Monitor creatieve industrie

    Hoofdpublicaties, deelpublicaties en speciale edities

    Section image

    Monitor creatieve industrie 2023

    Nederland

    Top-15 steden creatieve industrie en ICT

    Bedrijven, beroepen en zzp'ers.

    Section image

    Monitor creatieve industrie 2021

    Nederland

    Top-10 steden

    Gevolgen van COVID-19

    Section image

    Monitor creatieve industrie 2019

    Nederland

    Top-10 steden

    Creatieve bedrijven en beroepen

    Section image

    De creatieve industrie in acht profielen

    Bijlage bij de Monitor creatieve industrie 2019 met acht profielen van ondernemers in de creatieve industrie en ICT.

    Section image

    Monitor creatieve industrie 2016

    Nederland

    Top-10 steden

    Ontwikkelingen

    Section image

    Monitor creatieve industrie 2014

    Nederland

    Media Valley

    Top-10 steden

  • Eerdere edities van de Cross media monitor 2006-2012

    Hoofdpublicaties, deelpublicaties en speciale edities

    Section image

    Cross media monitor 2012

    Cross Media in cijfers

    Section image

    Cross media monitor 2012

    Top 25 Cross Media steden in Nederland

    Section image

    Cross media monitor 2012

    Toekomst van het Nederlandse Cross Media Cluster

    Section image

    Cross media monitor Haarlem 2012

    Nieuwe Energie op de Creatieve As

    Section image

    Cross media monitor 2011

    Cross Media update

    Section image

    Cross media monitor Gooi en Vechtstreek 2010-2011

    Cross Media in cijfers

    Section image

    Cross media monitor 2010

    Cross Media in cijfers

    Section image

    Cross media monitor 2010

    De kracht van Cross Media in de netwerkeconomie - eerste integrale analyse

    Section image

    Cross media monitor 2010

    Game industrie in de Noordvleugel en Nederland

    Section image

    Cross media monitor 2008

    ICT en creatieve industrie in de Noordvleugel

    Bedrijvigheid, innovatiekansen en perspectieven

    Section image

    Cross media monitor 2008

    Ontwikkelingen in de Cross Media

    Perspectieven en innovatiekansen in de Noordvleugel

    Section image

    Cross media monitor 2006

    ICT en creatieve industrie in de Noordvleugel

    Bedrijvigheid, innovatiekansen en perspectieven

  • Aanvullende publicaties

    Een verzameling relevante publicaties waar de auteurs van de Monitor hoofd- of medeauteurs van zijn

    Hollywood onder de Rivieren - De audiovisuele sector in Zuid-Nederland

    De Zuid-Nederlandse audiovisuele sector is een kleine tot middelgrote sector. Het regionale economisch belang ervan groeit, maar is vooralsnog kleiner dan dat van de sector in heel Nederland. Daar staat tegenover dat de audiovisuele sector in Zuid-Nederland zich wat betreft de groei van banen en bedrijven in het decennium 2014-2023 bovengemiddeld positief ontwikkelt, in het bijzonder in vergelijking met de landelijke ontwikkeling. Die positieve trend is zichtbaar in alle drie de provincies en in de meeste steden daarbinnen. Bovendien ontwikkelt het aantal banen en bedrijven in de sector in Zuid-Nederland zich aanzienlijk gunstiger dan in de gehele economie van het landsdeel, de provincies en de steden.

    Publicatie uit 2025 van Stichting Screen Talent NL en Paul Rutten Onderzoek

    Een opvallende acceleratie, de creatieve industrie doet het goed in de regio

    De creatieve industrie associëren we meestal met de grote steden, maar daar neemt de banengroei de laatste jaren opvallend af. Daarentegen doen de middelgrote steden het een stuk beter, signaleren onderzoeker Paul Rutten, Walter Manshanden en Frank Visser. Wat zit er achter deze autonome regionale spreiding?

    Publicatie uit 2024 op Gebiedsontwikkeling.nu, met nieuws, opinie en debat over gebiedsontwikkeling in heel Nederland.

    Geen zorg voor de oude dag

    Al een aantal jaren is er bijzondere aandacht voor de economische positie van professionals in de culturele en de creatieve sector, onder meer van de SER en de Raad voor Cultuur. Aanleiding is in eerste instantie de ondermaatse beloning die ze ontvangen voor hun creatieve werk. Naast de precaire inkomenssituatie kampt deze groep met het ontbreken van een robuust stelsel van maatschappelijke voorzieningen dat hen kan ondersteunen, onder meer een passende voorziening voor de oude dag.

    Publicatie uit 2023 van Motivaction

    ZZP’ers in de Creatieve Industrie

    Een onderscheidend kenmerk van de creatieve industrie is de kleine schaal van de bedrijven in de sector, in het bijzonder het grote aantal en aandeel van zzp’ers. Verschillende opeenvolgende edities van de tweejaarlijkse monitor creatieve industrie laten zien dat deze sector een uitzonderlijk kleine gemiddelde bedrijfsomvang kent en een groot aantal banen telt bij zzp’ers. Dat heeft allerlei consequenties voor de manier waarop de sector functioneert.

    Publicatie uit 2022

    Gevolgen van Corona voor de creatieve Industrie

    Er is inmiddels al veel geschreven en gedebatteerd over de gevolgen van corona voor de creatieve industrie, ook wel aangeduid als

    de creatieve en culturele sector. Wat zijn de gevolgen voor banen en werknemers in de sector, de toegevoegde waarde en de verhoudingen in het ecosysteem van de creatieve industrie?

    Publicatie uit 2022 in Boekman 132 voor de Boekman Stichting, Kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid

    De belofte van het creatieve dividend

    Het afgelopen decennium is de aandacht voor creativiteit en de creatieve industrie sterk toegenomen. Daarvoor stond vooral kennis centraal en waren het de kennis­ werkers waar onze samenleving in de toekomst op zou moeten drijven. Veel ogen zijn nu gericht op de creatieve bedrijven en het creatieve talent dat Nederland rijk is. Dat betekent niet dat kennis er niet meer toe doet.

    Publicatie uit 2012 in Boekman 93 voor de Boekman Stichting, Kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid

    Creatieve industrie: historie, definitie en economisch belang

    Deze bijdrage traceert de oorsprong van de brede aandacht voor de creatieve industrie en de argumenten waarop die is gestoeld, staat stil bij de definitie en afbakening van de sector, laat zien wat haar directe belang is voor de Nederlandse economie en geeft aan op welke wijze het debat over het brede maatschappelijke en economische belang van de creatieve industrie in de recente jaren is verbreed.

    Publicatie uit 2012 in Jaarboek ICT en Samenleving 2012

    Creatieve industrie in cijfers

    In deze bijdrage is een selectie van gegevens bij elkaar gebracht uit de Cross Media Monitor 2012. De Cross Media Monitor baseert zich groten­ deels op het LISA-data­ bestand dat uitgaat van de Standaard Bedrijfsindeling van de Kamer van Koop­ handel en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dit bestand bevat gegevens die teruggaan tot 1996. De definitie van creatieve industrie is ontwikkeld in onderzoek van TNO en door het CBS als grond­slag van haar werk overgenomen (Rutten 2010; Braams 2010). verbreed.

    Publicatie uit 2012 in Boekman 93 voor de Boekman Stichting, Kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid

    Creatieve industrie als vliegwiel

    Mensen in creatief scheppende beroepen buiten de creatieve industrie, vormen, samen met hun collega’s binnen de sector, een hoogproductief arbeidspotentieel voor het bedrijfsleven in de Creative City Amsterdam Area. Door hun mobiliteit op de arbeidsmarkt zorgen ze voor de ontwikkeling van een kennisklimaat dat bijdraagt aan het innovatievermogen en de concurrentiekracht van de regionale economie. Het oorspronkelijk statische beeld van de creatieve industrie, als min of meer geïsoleerde verzameling van bedrijfstakken, vervalt daarmee. Het moet vervangen worden door een meer dynamisch beeld van een sector die, in interactie met anderen, invulling geeft aan de dynamiek van innovatie binnen de moderne creatieve economie.

    Publicatie uit 2011 in opdracht van Creative Cities Amsterdam Area

    Creatieve industrie in de SBI 2008 bedrijfsindeling

    De creatieve industrie definitie zoals die door TNO is ontwikkeld en onder meer door de gemeente Amsterdam en Stichting iMMovator wordt gehanteerd, stelt de economische en culturele waarde van betekenis centraal. Het gaat om een sector die creativiteit in zijn naam draagt en drijft op het creërende en scheppende vermogen van individuen, groepen, bedrijven en organisatie.

    Publicatie uit 2010 van TNO, Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek

    Vormgeving in de Creatieve Economie

    Het economische belang van vormgeving in Nederland is onderbelicht. Dat komt doordat vormgeving hier te lande hoofdzakelijk door een artistiek-esthetische bril wordt bekeken. Om meer zicht te krijgen op het economische belang van vormgeving heeft TNO een onderzoek hiernaar verricht. Opdrachtgever is Premsela, stichting voor Nederlandse vormgeving, in samenwerking met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.

    Publicatie uit 2005 van TNO, Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek

    Knelpunten in creatieve productie: creatieve industrie

    De recente aandacht voor het verschijnsel creatieve productie in relatie tot creatieve industrie, innovatie en cultureel ondernemerschap vormt het voorlopige tussenstation van het toenaderingsproces tussen cultuur en economie. Er wordt steeds vaker gesproken van één creatieve industrie. Het onderscheid tussen die delen van de creatieve productie die zich van oudsher vooral op de markt manifesteren (media- en entertainmentindustrie en creatieve zakelijke dienstverlening) en zij die voornamelijk op basis van publieke middelen bestaan (kunsten en cultureel erfgoed) wordt als steeds minder relevant gezien. Geschreven in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en

    Wetenschappen en het Ministerie van Economische Zaken.

    Publicatie uit 2005 van TNO, Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek

    De waarde van creatieve industrie

    Veel grotere steden zien de zogeheten creatieve industrie als speerpunt in het stedelijke en regionale beleid. Het is van belang te komen tot een heldere definitie van de sector en om te kijken naar de regionale spreiding ervan.

    Publicatie uit 2004 in ESB

    De creatieve industrie in Amsterdam en de regio

    De creatieve industrie levert een belangrijke bijdrage aan de Amsterdamse economie in termen van werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Ook blijkt deze sector belangrijk voor de groei van de Amsterdamse economie. Binnen Nederland is Amsterdam het belangrijkste centrum van creatieve bedrijvigheid. Ook in de rest van de regio Amsterdam speelt de creatieve industrie een belangrijke rol. Die is voor een belangrijk deel terug te voeren op de concentratie van omroepactiviteiten in de Gemeente Hilversum. Voor de toekomst kan de creatieve industrie een belangrijke rol spelen in de bevordering van innovatie in combinatie met de sector ICT/nieuwe media en andere vormen van bedrijvigheid in Amsterdam en de regio.

    Publicatie uit 2004 van TNO, Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek

  • Over de Monitor creatieve industrie

    Section image

    De Monitor creatieve industrie 2025 is de tiende editie in een reeks publicaties onder deze titel. In lijn met eerdere edities schetst zij een beeld van het belang van de creatieve industrie en de ICT-sector in Nederland, ditmaal over het decennium 2014–2024. Daarbij komen ook de deelsectoren en bedrijfstakken binnen beide sectoren aan bod.

    Samenvattend blijkt dat zowel de creatieve industrie als de ICT-sector zich, in vergelijking met de totale economie, voorspoedig ontwikkelen. Hun bijdrage aan zowel de werkgelegenheid als het bruto binnenlands product is bovengemiddeld. Voor de creatieve industrie hangt de groei in toegevoegde waarde vooral samen met de stijging van het aantal werkenden; voor de ICT-sector is deze bovendien het resultaat van een toegenomen arbeidsproductiviteit. Een opvallende uitkomst van deze editie is dat de schaalverkleining in de totale economie sinds 2021 sneller verloopt dan binnen de creatieve industrie.

    Daarnaast blijkt dat de creatieve industrie zich grotendeels heeft hersteld van de gevolgen van de pandemie en de bijbehorende beperkingen. Overheidssteun speelde een belangrijke rol bij het op peil houden van werkgelegenheid en ondernemingen. De ontwikkeling van de toegevoegde waarde sinds de coronaperiode verschilt echter per deelsector. De waarde- productie van de deelsector kunst en cultureel erfgoed is in 2024 bijna terug op het niveau van vóór de pandemie, terwijl dat voor de media- en entertainmentindustrie niet geldt. De creatieve zakelijke dienstverlening kende daarentegen weinig terugval en laat in 2024 de sterkste, bovengemiddelde groei van de drie deelsectoren zien.

    Ook in deze editie is opnieuw aandacht voor de ontwikkeling van de creatieve industrie en de ICT-sector in de steden die voor deze sectoren het meest relevant zijn. De vijftien steden met het grootste aantal banen in de creatieve industrie worden uitgelicht. Voor elk van deze steden is in een aparte bijlage een grafisch en statistisch profiel opgenomen van de omvang van de creatieve industrie en de ICT-sector. Een vergelijking van de gezamenlijke groei van de creatieve industrie in de Top 15 steden met die in de rest van Nederland laat opnieuw een opvallende trend zien: de groei blijft in de Top 15 steden achter bij die daarbuiten. Binnen de Top 15 verliezen de grootste centra van creatieve bedrijvigheid, met name Amsterdam, bovendien aan groeitempo; met uitzondering van Utrecht.

    Auteurs:

    Paul Rutten, Walter Manshanden, Frank Visser

    Vormgeving:

    Designdays, Groningen